Cần làm gì khi đi máy bay bị ù tai?

Máy bay bắt đầu hạ độ cao. Bạn đang gật gù với cái tai nghe, hoặc dở dang một tập phim, thì bỗng nhiên tai mình như bị ai đó bịt lại. Âm thanh xung quanh nghe đùng đục, xa xăm, tiếng tiếp viên thông báo nghe như vọng từ dưới nước lên. Rồi một cảm giác tưng tức, đôi khi hơi nhói, dâng lên ở bên trong tai. Bạn nuốt nước bọt một cái, cố nghe ngóng, mà nó vẫn cứ lì ra ở đó.

Nếu bạn từng trải qua đúng khoảnh khắc đó, thì xin chúc mừng, bạn hoàn toàn bình thường. Ù tai khi đi máy bay là chuyện gần như ai bay cũng gặp ít nhất một lần, và phần lớn thời gian nó vô hại. Nhưng nó khó chịu thật, nhất là khi bạn không hiểu vì sao mình lại bị, và càng không biết phải làm gì cho nó hết.

Vì sao tai mình lại bị ù?

Bên trong tai bạn có một khoảng không nhỏ nằm sau màng nhĩ, gọi là tai giữa. Nối khoảng không đó với phía sau cổ họng là một cái ống bé xíu, tên là vòi nhĩ. Bình thường cái ống này đóng kín, thỉnh thoảng mới hé ra một chút mỗi khi bạn nuốt hay ngáp, để cân bằng áp suất hai bên màng nhĩ cho bằng nhau.

Khi máy bay lên cao hoặc hạ xuống, áp suất trong khoang thay đổi khá nhanh. Vấn đề là cái vòi nhĩ bé tí kia nhiều khi không kịp mở ra để cân bằng cho theo kịp. Thế là áp suất hai bên màng nhĩ chênh nhau, màng nhĩ bị kéo căng về một phía, và bạn cảm thấy tai bị bịt, ù, đôi khi đau. Lúc hạ cánh thường khó chịu hơn lúc cất cánh, nên nếu bạn thấy tệ nhất vào đoạn gần đáp, đó là chuyện bình thường.

Nói cho dễ hiểu, tai bạn không hỏng đâu. Chỉ là cái van bé xíu nối tai với cổ họng chưa kịp mở ra để hai bên áp suất bằng nhau.

Vậy nên làm gì cho đỡ?

Tin vui là phần lớn các cách xử lý đều rất đơn giản, và mục tiêu chung chỉ là một: giúp cái vòi nhĩ kia mở ra để không khí đi qua, cân bằng lại áp suất. Bạn có thể thử lần lượt vài cách sau.

• Nuốt nước bọt và ngáp. Đây là cách dễ nhất, vì mỗi lần nuốt hay ngáp là vòi nhĩ lại hé ra một chút. Cứ chủ động nuốt liên tục trong lúc máy bay lên xuống.
• Nhai kẹo cao su hoặc ngậm một viên kẹo. Nhai và ngậm khiến bạn nuốt thường xuyên hơn mà chẳng cần để ý. Đây cũng là lý do nhiều hãng bay phát kẹo trước khi cất cánh.
• Uống vài ngụm nước. Nhấp nước, nhất là nước có ga, cũng kích thích bạn nuốt đều đặn, lại đỡ khô họng trong khoang máy bay khô hanh.
• Thử động tác Valsalva nhẹ nhàng. Bịt mũi lại, ngậm miệng, rồi thổi hơi ra thật nhẹ, như thể đang muốn xì mũi một cách rón rén. Bạn sẽ nghe một tiếng "bụp" nhỏ và tai thông trở lại. Tuyệt đối đừng thổi mạnh hay gắng sức, vì làm quá tay có thể hại tai. Nhẹ là được rồi.
• Đừng ngủ lúc máy bay đang hạ cánh. Nghe hơi tiếc, nhưng khi ngủ bạn ngừng nuốt, vòi nhĩ ít mở ra hơn, nên tỉnh dậy tai dễ bị bịt nặng. Nếu hay bị ù, bạn nhờ tiếp viên đánh thức trước khi máy bay bắt đầu giảm độ cao.
• Cân nhắc nút tai điều áp. Có loại nút tai chuyên dụng giúp áp suất quanh màng nhĩ thay đổi từ từ hơn. Nếu bạn thuộc nhóm cứ bay là đau tai, đây là một món đáng thử, giá cũng dễ chịu.

Nếu bạn hay bị, hoặc đang bị cảm

Khi bạn đang sổ mũi, nghẹt mũi hay cảm cúm, vòi nhĩ vốn đã sưng và bí, nên đi máy bay lúc đó tai càng dễ ù và đau hơn bình thường. Trong trường hợp này, một số người dùng thuốc thông mũi dạng uống hoặc xịt mũi co mạch trước giờ bay để mũi xoang thông thoáng hơn.

Tuy nhiên, mấy loại thuốc này không phải ai cũng hợp, và còn tùy vào sức khỏe của bạn. Trước khi dùng, bạn nên hỏi qua dược sĩ ở nhà thuốc hoặc bác sĩ một câu cho chắc, nhất là khi bạn đang dùng thuốc khác hay có sẵn bệnh nền. Đừng tự ý lạm dụng xịt mũi nhiều ngày liền.

Còn em bé thì sao?

Em bé chưa biết tự nuốt theo ý mình, mà tai các bé lại nhạy hơn, nên dễ khóc ré lên lúc cất cánh và hạ cánh. Cách đơn giản nhất là cho bé bú, bú bình hoặc ngậm ti giả đúng vào hai thời điểm đó. Động tác mút và nuốt sẽ giúp tai bé tự cân bằng áp suất, và thường thì bé sẽ dịu xuống nhanh thôi.

Khi nào thì nên đi khám?

Đại đa số trường hợp, tai sẽ tự thông trong vòng vài phút tới vài giờ sau khi đáp, rồi đâu lại vào đó. Nhưng bạn nên để ý và đi khám nếu rơi vào mấy tình huống sau:

• Tai vẫn đau hoặc nghe đùng đục kéo dài nhiều giờ, thậm chí vài ngày sau khi đã hạ cánh từ lâu.
• Bạn thấy ù nặng, chóng mặt, ù ù trong tai (tai như có tiếng vo ve), hoặc nghi ngờ mình bị chảy dịch trong tai.
• Bạn bay trong lúc đang cảm nặng hoặc đang viêm tai, và cảm giác khó chịu cứ dai dẳng không chịu hết.

Nói cho rõ, bài này chỉ là thông tin chung để bạn hiểu chuyện gì đang xảy ra với cái tai của mình, chứ không thay thế lời khuyên của bác sĩ. Nếu bạn phải bay khi đang cảm nặng hay viêm tai, hoặc cảm giác đau và bịt tai cứ kéo dài mãi, hãy đi gặp bác sĩ để được khám cho yên tâm.

Còn lại thì cứ nhẹ nhàng thôi. Nhai miếng kẹo, nuốt vài cái, ngáp một cái thật to nếu cần, và để cơ thể bạn làm nốt phần việc của nó. Vài phút nữa, thế giới quanh bạn sẽ lại trong trẻo trở lại, và chuyến đi vẫn đang chờ ở phía trước.